![](https://i0.wp.com/www.kozmikanafor.com/wp-content/uploads/2015/07/NGC3590.jpg?resize=800%2C562&ssl=1)
Açık yıldız kümesi, aynı moleküler buluttan doğmuş sayıları binlerce olabilen ve birbirleri arasında zayıf kütle çekimsel etkileşim bulunan yıldız topluluklarıdır.
Aynı moleküler bulutta oluştukları için yaşları ve kimyasal bileşenleri hemen hemen aynıdır. Bu sebeple yıldız evrimini anlama konusunda önemli bir rol oynarlar. Yalnızca aktif yıldız oluşum bölgelerine sahip spiral ve düzensiz gökadalarda bulunurlar. Genç açık yıldız kümeleri, çevrelerinde içlerinde oluştukları moleküler bulutunu da barındırabilir. Fakat küme içindeki büyük kütleli yıldızların şiddetli ışıma gücü sebebiyle bu bulut zamanla dağılır.
Açık yıldız kümelerinden en bilindik olanı çıplak gözle de görülebilen Pleiades (M45) ya da diğer adıyla Ülker açık yıldız kümesidir.
![Ülker - Pleiades - Açık Yıldız Kümesi](https://i0.wp.com/www.kozmikanafor.com/wp-content/uploads/2016/11/muratsana-07.jpg?resize=640%2C430&ssl=1)
Açık kümeler gökada çevresinde dolanmalarını gerçekleştirirken bazı yakınlaşmalar sonucunda, birbirlerine düşük kütle çekimsel kuvvet ile bağlı olduklarından üye kaybedebilirler. Çoğu açık yıldız kümesi yüz milyonlarca yıl bir arada kalırken, çok fazla yıldız içeren büyük kütleli kümeler için bu süre milyarca yılı bulabilir. Ancak, küme önünde sonunda dağılmaya mahkumdur. Gökyüzünde gördüğünüz hemen her yıldız, geçmişte böylesi bir kümenin üyesi idi; yıldızımız Güneş bile.
Gökadamızda bilinen 1.000’in üzerinde açık yıldız kümesi bulunuyor ve bu sayının kat kat daha fazlası olabileceği tahmin ediliyor. Bu açık kümeler, büyük çoğunlukla gökada düzlemi üzerinde yer alırlar. Küresel kümelerin aksine şişim bölgesinde bulunmazlar. Gökada düzleminden 100-200 ışık yılı kadar uzakta, gökada merkezinden ise 50.000-60.000 ışık yılı uzakta yer alabilirler.
![St1](https://i0.wp.com/www.kozmikanafor.com/wp-content/uploads/2015/08/St1.jpg?resize=640%2C344&ssl=1)
Yukarıdaki görüntüde küresel kümelerin bulunma noktaları ile açık kümelerin bulunma noktaları arasındaki farkı açıkça görebiliyoruz. (Ortasında + işareti olan daireler küresel kümeleri, kesikli dairesel çizgi olanlar ise açık kümeleri gösteriyor.)
Açık kümeler çoğunlukla Samanyolu diski üzerinde dağılmışken, küresel kümelerin buranın dışında kaldığını görebiliyoruz. M92, M2, M15 küresel kümeleri gökada düzleminden oldukça uzakta iken açık kümeler gökada düzlemine oldukça yakın.
![the-butterfly-star-cluster-m6-celestial-image-co](https://i0.wp.com/www.kozmikanafor.com/wp-content/uploads/2015/08/the-butterfly-star-cluster-m6-celestial-image-co.jpg?resize=640%2C438&ssl=1)
Gökada merkezine yakın bölgede gelgit kuvveti (tidal force) daha fazladır. Gökada merkezinde daha yoğun halde bulunan büyük moleküler bulutlar, kümenin dağılma oranını artırır. Bu da açık kümelerin dağılması üzerinde önemli bir etki yaratır. Kümenin gökada merkezine daha yakın bölgesinde bulunan yıldızlar, bu gelgit etkisiyle erken yaşlarda kümeden kopmaya, kümenin gökada merkezinden uzak bölgesinde bulunan üyelere göre daha yatkındır.
Yıldız Evriminde Açık Kümelerin Rolü
Açık yıldız kümelerini HR diyagramında noktaladığımızda yıldızların çoğu ana kol üzerinde yer alır. Daha erken evrilen bazı büyük kütleli yıldızların ana koldan yavaş yavaş ayrılmaya başladığı görülür. Aynı moleküler buluttan yaklaşık aynı zamanda doğdukları için bu ayrılma çizgisi doğrudan kümenin yaşı ile ilişkilidir.
![](https://i0.wp.com/www.kozmikanafor.com/wp-content/uploads/2015/08/Open_cluster_HR_diagram_ages.png?resize=640%2C508&ssl=1)
Yukarıdaki HR diyagramında M67 (sarı) ve NGC 188 (turkuaz) açık yıldız kümelerinin elemanları noktalanmış. Çoğu üyeleri anakol üzerinde olmasına rağmen anakoldan ayrılma yolu rahatlıkla görülebiliyor. M67’nin ayrılma kolunun ise NGC 188’den farklı bir noktada başladığı görülüyor.
M67’de daha sıcak yıldızların bulunduğu bölgeden başlarken NGC 188’de daha soğuk yıldızlardan başlıyor (diyagramda sıcaklık soldan sağa azalır). Bu, M67’nin daha genç bir küme olduğunu gösterir. M67 ilerleyen zamanlarda daha sıcak yıldızlarını evrim yoluna koymuş olacak ve NGC 188 gibi bir hal alacak.
![Açık Yıldız Kümesi zams](https://i0.wp.com/www.kozmikanafor.com/wp-content/uploads/2015/08/zams.gif?resize=640%2C457&ssl=1)
Açık Kümelerin Uzaklıklarının Belirlenmesi
Açık kümeler HR diyagramında noktalandıklarında bir anakol çizgisi verirler. Fakat bu çizgi yıldızlararası ortamdan ötürü yolda soğrulmaya uğrayarak bir miktar kızıllaşır. Dolayısıyla kümenin anakolu, gerçek anakol çizgisinden ötelenmiş olarak bulunur. Bu ötelenme miktarı, ışığın ne kadar yoğun bir ortamdan geçtiği ve ne kadar yol boyunca bu ortamda soğrulduğu ile doğrudan ilişkilidir. Eğer kümenin konumundan ortamdaki soğurma katsayısını hesaplayabiliyorsak, kümenin uzaklığını da hesaplayabiliriz.
Açık Kümelerin Listesi
Küme İsmi | Takımyıldız | Uzaklık | Yaş | Görünür | |
(Parsek) | (Milyon Yıl) | Parlaklık | |||
Hyades | Taurus | 46 | 625 | 330′ | 0.5 |
Coma | Coma Berenices | 90 | 400-500 | 120′ | 1.8 |
Butterfly (M 6) | Scorpius | 487 | 94 | 20′ | 4.2 |
Messier 7 | Scorpius | 280 | 224 | 80′ | 3.3 |
Wild Duck (M 11) | Scutum | 1,900 | 250 | 13′ | 5.8 |
Eagle Nebula (M 16) | Serpens | 1,800 | 1.3 | 6′ | 6 |
Messier 18 | Sagittarius | 1,296 | 17 | 5′ | 6.9 |
Messier 21 | Sagittarius | 1,205 | 12 | 14′ | 5.9 |
Messier 23 | Sagittarius | 628 | 300 | 30′ | 5.5 |
Messier 24 | Sagittarius | 3,070 | 220 | 90′ | 4.6 |
Messier 25 | Sagittarius | 620 | 92 | 30′ | 4.6 |
Messier 26 | Scutum | 1,600 | 85 | 7′ | 8 |
Messier 34 | Perseus | 499 | 180 | 36′ | 5.2 |
Messier 35 | Gemini | 912 | 180 | 25′ | 5 |
Messier 36 | Auriga | 1,330 | 25 | 10′ | 6 |
Messier 37 | Auriga | 1,400 | 347 | 14′ | 5.6 |
Messier 38 | Auriga | 1,400 | 316 | 20′ | 6.4 |
Messier 39 | Cygnus | 311 | 280 | 30′ | 4.6 |
Messier 41 | Canis Major | 710 | 240 | 40′ | 4.5 |
Beehive (M 44) | Cancer | 160 | 830 | 70′ | 3.1 |
Pleiades (M 45) | Taurus | 135 | 125 | 120′ | 1.2 |
Messier 46 | Puppis | 1,510 | 250 | 20′ | 6.1 |
Messier 47 | Puppis | 490 | 73 | 25′ | 4.4 |
Messier 48 | Hydra | 770 | 400 | 30′ | 5.8 |
Messier 50 | Monoceros | 1,000 | 130 | 14′ | 5.9 |
Messier 52 | Cassiopeia | 1,400 | 160 | 15 | 6.9 |
Messier 67 | Cancer | 908 | 4,000 | 25′ | 6.9 |
Messier 93 | Puppis | 1037 | 390 | 10′ | 6.2 |
Messier 103 | Cassiopeia | 3,000 | 16 | 5′ | 7.4 |
Southern Pleiades (IC 2602) | Carina | 147 | 30 | 100′ | 1.9 |
IC 2391 (Omicron Velorum Cluster) | Vela | 148 | 30 | 60′ | 2.5 |
NGC 2451 A | Puppis | 189 | 50 | 45′ | 2.8 |
Alpha Persei | Perseus | 200 | 50 | 300′ | 1.2 |
Blanco 1 | Sculptor | 253 | 100 | 90′ | 4.5 |
NGC 2232 | Monoceros | 325 | 53 | 45′ | 3.9 |
IC 4756 | Serpens | 330 | 500 | 40′ | 4.6 |
NGC 2516 (Diamond Cluster) | Carina | 346 | 141 | 30′ | 3.8 |
IC 4665 | Ophiuchus | 352 | 43 | 70′ | 4.2 |
Trumpler 10 | Vela | 365 | 35 | 14′ | 4.6 |
NGC 6633 | Ophiuchus | 375 | 20′ | 4.6 | |
IC 348 | Perseus | 385 | 44 | 7′ | 7.3 |
NGC 752 | Andromeda | 400 | 1,700–2,000 | 75′ | 5.7 |
NGC 3532 (Wishing Well Cluster) | Carina | 405 | 316 | 50′ | 3 |
NGC 2516 | Carina | 409 | 140 | 30′ | 3.8 |
Collinder 140 | Canis Major | 410 | 35 | 42′ | 3.5 |
NGC 2547 | Vela | 433 | 38 | 25′ | 4.7 |
NGC 6281 | Scorpius | 479 | 220 | 8′ | 5.4 |
IC 4756 | Serpens | 484 | 500 | 40′ | 4.6 |
NGC 225 | Cassiopeia | 657 | 130 | 12′ | 7 |
NGC 5662 | Centaurus | 666 | 70 | 30′ | 5.5 |
NGC 5460 | Centaurus | 678 | 160 | 36′ | 5.6 |
NGC 189 | Cassiopeia | 752 | 10 | 3.7′ | 8.8 |
NGC 6025 | Triangulum Australe | 756 | 130 | 14′ | 5.1 |
IC 5146 | Cygnus | 852 | 1 | 9′ | 7.2 |
IC 4651 | Ara | 888 | 1,900 | 10′ | 6.9 |
NGC 6087 | Norma | 891 | 70 | 14′ | 5.4 |
NGC 3114 | Carina | 911 | 124 | 36′ | 4.2 |
NGC 2509 | Puppis | 912 | – | 10′ | 9.3 |
NGC 2264 | Ophiuchus | 913 | 1.5 | 40′ | 3.9 |
NGC 1502 | Camelopardalis | 1,000 | 10 | 8′ | 5.7 |
NGC 7822 | Cepheus | 1,000 | 2 | 180′ | |
NGC 2169 | Orion | 1,052 | 12 | 5′ | 5.9 |
NGC 6242 | Scorpius | 1,131 | 50 | 9′ | 6.4 |
NGC 381 | Cassiopeia | 1,148 | 320 | 7′ | 9.3 |
NGC 6204 | Ara | 1,200 | 79 | 6′ | 8.2 |
NGC 6231 | Scorpius | 1,243 | 6 | 14′ | 2.6 |
NGC 2439 | Puppis | 1,300 | 25 | 9′ | 6.9 |
NGC 6067 | Norma | 1,417 | 170 | 14′ | 5.6 |
NGC 2362 | Canis Major | 1,480 | 4–5 | 5′ | 4.1 |
NGC 6756 | Aquila | 1,507 | 62 | 4′ | 4.5 |
NGC 6031 | Norma | 1,510 | 117 | 8.5 | |
NGC 2175 | Orion | 1,627 | 8.9 | 5′ | 6.8 |
NGC 188 | Cepheus | 1,660 | 6,600 | 17′ | 8.1 |
NGC 2244 | Monoceros | 1,660 | 1.9 | 30′ | 4.8 |
NGC 2360 | Canis Major | 1,887 | 1,000 | 13′ | 7.2 |
NGC 6834 | Cygnus | 1,930 | 76 | 5′ | 7.8 |
NGC 659 | Cassiopeia | 1,938 | 35 | 5′ | 7.9 |
Jewel Box (NGC 4755) | Crux | 1,976 | 14 | 10′ | 4.2 |
NGC 6200 | Ara | 2,056 | 8.5 | 12′ | 7.4 |
NGC 869 | Perseus | 2,079 | 12 | 18′ | 4.3 |
NGC 637 | Cassiopeia | 2,160 | 10 | 4.2′ | 8.2 |
NGC 2355 | Gemini | 2,200 | 955 | 5′ | 9.7 |
NGC 2129 | Gemini | 2,200 | 10 | 5′ | 6.7 |
NGC 663 | Cassiopeia | 2,420 | 25 | 14′ | 7.1 |
NGC 457 | Cassiopeia | 2,429 | 21 | 20′ | 6.4 |
NGC 2204 | Canis Major | 2,629 | 787 | 13′ | 8.6 |
NGC 884 | Perseus | 2,940 | 14 | 18′ | 4.4 |
NGC 1931 | Auriga | 3,086 | 10 | 3′ | 10.1 |
NGC 2158 | Gemini | 5,071 | 1,054 | 5′ | 8.6 |
NGC 6791 | Lyra | 5,853 | 8,900 | 16′ | 9.5 |
Arp-Madore 2 | Puppis | 8,870 | 5,000 | ||
Hodge 301 | Dorado | 51,400 | 25 | 11 | |
NGC 3293 | Carina | 8400 | 6′ | 4.7 | |
NGC 3766 Pearl Cluster | Centaurus | 1745 | 5′ | 5.3 |
![Using data from the VISTA infrared survey telescope at ESO’s Paranal Observatory, an international team of astronomers has discovered 96 new open clusters hidden by the dust in the Milky Way. Thirty of these clusters are shown in this mosaic. These tiny and faint objects were invisible to previous surveys, but they could not escape the sensitive infrared detectors of the world’s largest survey telescope, which can peer through the dust. This is the first time so many faint and small clusters have been found at once. The images are made using infrared light in the following bands: J (shown in blue), H (shown in green), and Ks (shown in red).](https://i0.wp.com/www.kozmikanafor.com/wp-content/uploads/2015/08/VISTA_Finds_Star_Clusters_Galore.jpg?resize=640%2C555&ssl=1)
Ögetay Kayalı
Kaynaklar
1. Payne-Gaposchkin, C. (1979). Stars and clusters. Cambridge, Mass.: Harvard University Press
2. van den Bergh, S.; McClure, R.D. (1980). “Galactic distribution of the oldest open clusters”. Astronomy & Astrophysics
3. Serdar Evren – Işık Ölçüme Giriş
4. List of Open Clusters – Wikipedia
Bunları da okumalısınız, okumak güzeldir:
Evrenin Rengi: Kozmik Latte
Her geçen gün büyüleyici evrenimizi...
Yıldızların Uzaklıkları Nasıl Bulunur? (Paralaks Yöntemi)
Yıldızlar ile ilgili belgesel izler...
Yakınımızdaki Yıldızlar: SCR 1845-6357
Gördüğünüz gibi çok güzel ve akılda...
Yakınımızdaki Yıldızlar: Procyon
Bizden sadece 11.5 ışık yılı uzakta...